Тактыка грамадзянскага дзеяння азначае: рабіць тое, што магчыма, з дапамогаю таго, што маецца. Пры гэтым заўжды трэба памятаць:

Правіла 1.

Нашая сіла – гэта не толькі тое, што мы маем. Гэта таксама і тое, што праціўнік думае, што мы маем.

Калі ў дадзеным выпадку праціўнік – карумпаваныя чыноўнікі, то варта дамагацца наляцець на іх знянацку. І няхай потым гадаюць, хто ж “за вамі стаіць”. Блефаваць не варта. Лепей неспадзявана без папярэджання зрабіць тое, чаго яны не чакаюць.

Адсюль -

Правіла 2.

Імкнемся быць вынаходлівымі. Паколькі фінансамі і ўладаю змагацца з праціўнікам мы не можам, нашая сіла – творчасць, фантазія, крэатыў.

Выкарыстаем досвед калегаў, але не варта яго капіраваць. Тое, што спрацавала раней – наступным разам не заўжды спрацуе. Акрамя таго, паколькі нам патрэбная ўвага СМІ – нам трэба намагацца рабіць так, каб яны самі захацелі прыехаць. Абаронцы Пейзажкі (гістарычны цэнтр Кіева, запаведную зямлю якога ўлады хацелі прадаць пад забудову гатэля, дома для супрацоўнікаў МЗС і інш), напрыклад, арганізавалі “карнавал”, потым “вэрхал”, затым прынеслі плот з забудовы пад дзверы МЗС, потым падарылі будаўнічы канструктар міністру Агрызку… Яшчэ раз нагадваю – капіраваць не варта. Варта прыдумваць штораз нешта больш цікавае.

А каб атрымалася -

Правіла 3.

Ствараем тактыку і вынаходзім спосаб дзеяння калектыўна.

Мазгавы штурм з’яўляецца значна больш дзейным за ідэі якіх-кольвек “прафесійных крэатыўшчыкаў”. Шмат разоў у нас перад сустрэчаю не было канкрэтных ідэяў датычна акцыі. Пасля сустрэчы – тое, пра што потым гаварылі ўсе СМІ. І тое, што кожны раз, цьфу-цьфу, спрацоўвала.

У кожнага чалавека маюцца ўласныя перагібы, абстрактныя фантазіі. Я шмат разоў бачыў, як чалавек прапануе нейкую ідэю, але яе не падтрымліваюць астатнія – і чалавек апускае рукі. Каб такога не было – ідэі трэба распрацоўваць разам. Як мага большаю колькасцю людзей, якія бяруць удзел у іх здзяйсненні.

Правіла 4.

Заўжды робім тое, на што гатовыя нашыя калегі.

Інакш людзі пойдуць на акцыю са страхам, неспакоем, альбо не ведаючы, што канкрэтна ім трэба рабіць.

Затое,

Правіла 5.

Калі гэта толькі магчыма – робім тое, да чаго нашыя праціўнікі не гатовыя.

Гэта пераклікаецца з правілам пра вынаходлівасць. Калі падчас кампаніі “Украіны без Кучмы” намёты на кіеўскім Храшчаціку падзейнічалі – зараз усе настолькі звыкліся з імі, што гэты спосаб хутчэй выклікае сарказм – як у чыноўнікаў, так і ў мінакоў. Прыдумаем нешта іншае – каб чыноўнік/будаўнік/дзядзя міліцыянер, даведаўшыся, змушаны быў бы быў часаць сабе рэпу.

Правіла 6.

Выкарыстоўваем уласныя правілы праціўніка.

Калі намеснік кіеўскага мэра Галубчэнка даў загад прыбраць будаўнічыя матэрыялы, каб працягнуць рыць катлаван пад выглядам археалагічных даследаванняў на той жа ж Пейзажцы – гэтае рашэнне выканана не было. Тады мясцовыя гараджане прапанавалі зрабіць суботнік – і самі паскідвалі будаўнічыя матэрыялы ў выкапаную будаўнікамі яміну.

Правіла 7.

Высмейванні – найбольш моцная людская зброя.

Супрацьставіць яму практычна няма чаго. Прыгадайма сілу аднаго яйка падчас прэзідэнцкай выбарчай кампаніі ў 2004 годзе і безліч фотажабаў і мульцікаў на гэтую тэму. Звычайна, спосаб неадназначны – але калі да на не будуць прыслухоўвацца…

Правіла 8.

Няправільна ставіць пытанне “ці мэта апраўдвае сродкі”. Заўжды трэба ставіць пытанне “ці апраўдвае дадзеная мэта дадзены спосаб у дадзеных абставінах”.

А ўвогуле,

Правіла 9.

Найлепшая тактыка – тая, якая прыносіць нам задавальненне.

Калі нехта не верыць, што людзі на Пейзажку ўвесь час прыходзяць проста так, не за грошы. Ва ўкраінскіх умовах, калі палітыкі так любяць наймаць людзей для “пікетаў”. А выснова простая – гэтыя акцыі не толькі карысныя. Яны яшчэ і вясёлыя. Шмат хто яшчэ і пытае: “А калі наступны карнавал?”

Тут толькі галоўнае не загуляцца –

Правіла 10.

Тактыка, якая цягнецца надта доўга, ператвараецца ў руціну.

Каб драйв не знікаў, а праціўнік каб не звыкаўся – тактыку патрэбна змяняць. Таму ізноў вяртаемся да правілу вынаходлівасці.

Правіла 11.

Ціск мае быць перманентным – з дапамогаю розных тактык і дзеянняў трэба выкарыстоўваць кожную падзею і повад.

Адна акцыя, адна падзея, нават самая лепшая, вельмі рэдка прыводзіць да выніку. Аднаразовыя, не звязаныя міжсобку акцыі – пераважна чыста піарныя, кшталту якогась “Брацтва”.

Ціск трэба не толькі падтрымліваць -

Правіла 12.

Моц нашых дзеянняў мае нарастаць.

Напрыклад. Калі не дзейнічаюць розныя звароты – ідуць пікетаванні. Калі на іх не рэагуюць – мы пераходзім да прамога дзеяння. Да грамадзянскага непадпарадкавання. Да грамадзянскага супраціву.

Чаму?

Правіла 13.

Праціўнік павінен пачаць задавацца пытаннем – а ці не танней яму саступіць, чым працягваць змагацца з грамадскасцю?

Але змагацца з “сістэмаю”, “карупцыяй” і г.д. агулам - справа практычна безнадзейная. А таму чыста прагматычна -

Правіла 14.

Вылучаем праціўніка, персаналізуем яго, папулярызуем яго.

Гэта значыць, у прыватнасці, не “пратэставаць у прынцыпе”. Гэта азначае, напрыклад – ведаць, хто канкрэтна ўзяў хабар, хто канкрэтна ёсць заказчыкам, хто акцыянеры, хто дырэктары... Які на іх кампрамат. Пра што цікава будзе распавесці СМІ. Дзе яны жывуць.

Практычна ўсё гэта мы выкарыстоўваем інтуітыўна. Але ведаць не зашкодзіць.

Правіла 15.

Не становімся ні пад чые крыло. Не дазваляем піарыцца на сабе.

Ва Ўкраіне, як толькі з’яўляецца спантанны грамадзянскі рух, адразу прыходзяць “памочнікі” з ліку палітыкаў, арганізацый-грантасосаў і гэтак далей.

Трэба разумець: выкарыстоўваць іх рэсурсы – гэта някепска. Аднак тут пытанне – хто каго выкарыстоўвае? Відавочна, што людзі, якія зарабляюць на гэтым, бяруць вашыя праблемы не для таго, каб дапамагчы вам, а для таго, каб атрымаць добры піар, электаральныя балы, альбо даць справаздачу перад грантадаўцамі. Ці дапамогуць яны рэальна? А можа знікнуць, як толькі скончыцца адчотны перыяд/выбары/прэсканферэнцыя?

Правіла 16.

Сіла звычайных грамадзян – ва ўзаемадапамозе. Аб’ядноўваемся.

Аднак улічваючы папярэдняе правіла -

Правіла 17.

Аб'ядноўваемся без жорсткай цэнтралізацыі.

99% палітычных “лідэраў” працуюць выключна на ўласны імідж і для ўласнай выгоды. Іх заўжды можна альбо падкупіць, альбо падаслаць, альбо выбіць з гульні пагрозамі ці шантажом. А з грамадзянскім калектывам зрабіць гэта ой як цяжка. Але ж супраціў - гэта не калгас, дзе "ўсё агульнае, а значыць нічыё". Супраціў без іерархіі - гэта супраціў, дзе важная роля кожнага чалавека. Адпаведна, поспех справы залежыць перадусім ад персанальнай адказнасці і актыўнасці кожнага.

Адсюль вывад прыблізна такі:

Крэатывім – Падтрымліваем ціск – Нагнятаем – Распаўсюджваем ідэі – Аб’ядноўваемся – Пасылаем палітыкаў да чорта – Дзейнічаем! - у рознай паслядоўнасці і камбінацыях.

Арцём Чапай, “Ліва справа”.
Пераклад з украінскай і дапрацоўка пад наш кантэкст – buntby.com